‘De sleutel voor een duurzame wereld ligt in handen van ingenieurs’

  • |

Hij reisde de wereld over om zijn visie uit te dragen voor een meer duurzame en klimaatbestendige leefomgeving. Want in zijn ogen volstaan de huidige systemen voor het stedelijk gebied en de infrastructuur niet meer. De onlangs gepensioneerde milieu-expert Ike van der Putte van RPS vertelt hoe het met een sleutelrol voor de ingenieurs anders kan én moet. Collega en duurzaamheidsadviseur Heike Gaasbeek gaat in op de kansen die dat geeft.

‘De sleutel voor een duurzame wereld ligt in handen van ingenieurs’

Heike Gaasbeek en Ike van der Putte bij de Nieuwkoopse Plassen.

Twee vóór twaalf
Terwijl we in de wintermaanden de rozen al zien bloeien, halen velen er hun schouders over op. Het klimaat is even niet ons probleem. Dat lossen onze kleinkinderen wel op. We zijn de eerste generatie die de gevolgen van de klimaatproblematiek ondervinden en de laatste generatie die er nog iets aan kunnen doen. “Maar we zijn ons er nog niet genoeg van bewust dat het twee vóór twaalf is”, stelt dr. ir. Ike van der Putte die decennialang als medewerker externe betrekkingen en milieu aan RPS verbonden was.

Carbonfree
“Sinds 1970 zit er zo’n 25 procent meer CO² in de lucht en dat blijft voor de komende generaties als een deken boven ons hangen. De afgesproken twee gradengrens tijdens de klimaattop is een stap in de goede richting, maar ik heb er mijn twijfels over of we dat gaan halen. Besef dat dit enorme consequenties heeft, want het betekent dat we in 2050 bijna carbonfree moeten opereren. Zijn bedrijven en overheden bereid daar hun economische belangen voor op te geven en te investeren in nieuwe en duurzame systemen?”

Industrie
Ike merkt een kleine verschuiving in de goede richting. Groenfondsen gaan het bijvoorbeeld steeds beter doen. Ook de industrie pakt langzaam de handschoen op bij het efficiënter benutten van grondstoffen en energie. Maar er is volgens de specialist in toxicologische stoffen en milieuzaken nog een lange weg te gaan. Daar komt bij dat we volgens Ike nog een andere horde te nemen hebben. “Hoewel onze infrastructuur iedere dag beter wordt, zetten we systemen neer die de CO²-uitstoot niet verminderen.”

Heike Gaasbeek en Ike van der Putte bij de Nieuwkoopse Plassen. Een duurzaamheidsproject bedacht door ingenieurs waarbij een recreatief zandstrand in een laag veengebied rust op een matras van wiepen en zand op een fundering van 1.200 palen in het water.

Gevangen in systeem
“Tien jaar geleden wist niemand dat gebouwen voor dertig procent verantwoordelijk zijn voor de totale CO²-uitstoot. Nu weet iedereen dat je de energie van gebouwen sterk kan reduceren, of dat ze zelf energiepositief kunnen zijn. Of wat te denken van asfalt dat licht en warmte absorbeert. Er kan gebruikgemaakt worden van thermo-elektrische materialen in asfalt die energie opwekken. Je hebt warmte absorberende buizenstelsels in asfalt. Er komen veel innovaties beschikbaar, maar we blijven nog te veel gevangen in de gebruikelijke, vervuilende systemen. Het is zaak dat we ons daar van losmaken. Borduur voort op nieuwe innovaties en bedenk systemen die snel ingevoerd kunnen worden.”

Koudwatervrees
Ike vindt dat de sleutel daarvoor in handen ligt van de ingenieurs. Voorwaarde is wel dat de hooggeschoolde technici nadrukkelijker uit de schaduw treden, vindt hij. “Het gaat erom dat we met andere systemen het gebruik van energie en verspilling aan grondstoffen omlaag brengen. Dat kun je technisch met een gerust hart aan de ingenieursbureaus overlaten. Maar je hebt ook te maken met het proces waarin je samen met je opdrachtgevers en de omgeving bepaalt hoe een project vorm krijgt. De meeste ingenieursbureaus hebben daar nog koudwatervrees voor.”

Leiderschap
Ingenieurs moeten dus de leiders worden in het bouwen van duurzame steden waarin onder meer energieneutrale gebouwen domineren en uitgekiende klimaatadaptatiesystemen de grillen van Moeder Natuur pareren. Een positie waarin met name de ICT-sector zich sterk voor probeert te maken. “Bedrijven in die branche bedenken en organiseren. Ingenieursbureaus voeren het uit, want daar ligt hun verdienmodel. Maar er zit zoveel denkkracht bij de ingenieurs, zij kunnen zoveel meer”, weet Ike. “Het is nu aan de ingenieurs om leiderschap te tonen in hoe dingen in elkaar moeten steken in plaats van af te wachten welke nieuwe systemen er komen. Zet een ambitieniveau neer. Betrek de stakeholders en onderzoeksinstituten daarbij en voer het technisch uit.”

Strand op 1200 palen
Dat de denkkracht van ingenieurs verrassend, vernieuwend en tegelijk heel logisch kan zijn illustreert het duurzaamheidsproject bij de Nieuwkoopse Plassen. Er moest een stabiel en recreatief zandstrand gecreëerd worden in een gebied met een drie meter diepe laag veen. Een uitdaging, want hoe voorkom je dan dat er te veel zetting optreedt? En hoe houd je de onderhoudskosten binnen de perken? Het jaarlijks aanvoeren van zand kan aardig in de papieren lopen? Tenzij je dat voorkomt. RPS bedacht een plan om geotextiel wiepen (vlechtwerk met wilgentenen omwikkeld met touw) af te zinken op een fundering van twaalfhonderd palen in het water. Een constructie die niet alleen tegenwicht geeft aan de zetting, maar ook tegen een stootje kan. Zo rijdt er bijvoorbeeld probleemloos een kraan of ambulance overheen. Bovendien is de constructie onderhoudsarm. Er hoeft in het vervolg geen zand meer te hoeven aangevoerd. De verwachting is dat de investering zich door minder onderhoud in tien jaar terugverdient.

Het project Smart Highway bestaat uit Glowing Lines, lichtgevende lijnen die overdag energie opladen en deze in het donker weer afgeven. Daarmee wordt het landschap een beleving waarin licht en informatie centraal staan, veiligheid en het wegoverzicht nemen toe door deze toepassing. De Glowing Lines kunnen elke avond door weggebruikers ervaren worden op de N329 in Oss (bron studio Roosegaarde).

Groene buffer
Vanuit de Nederlandse overheid zijn er al verschillende initiatieven genomen om Nederland te ondersteunen bij de overgang naar nieuwe systemen. Neem bijvoorbeeld de Blue Deals die samenwerking tussen steden en projecten met het bedrijfsleven stimuleert. Versneld naar duurzaam met deze Blue Deals vindt bijvoorbeeld plaats bij nieuwproject ‘Hoef en Haag’ in Vianen . Daar verrijzen achttienhonderd woningen. Groen en blauw vormen belangrijke speerpunten bij de inrichting.

Green Deal
Zo geven bomen extra schaduwplekken in de zomer, terwijl ze na het vallen van de blaadjes de zon doorlaten voor verwarming. De aanleg van smalle straatprofielen moet zorgen dat er meer ruimte ontstaat voor groene buffers, die samen met de aangelegde meander, het regenwater op kunnen vangen. Ook de Green Deal is zo’n aanpak waarbij coproductie tussen gemeenten, burgers en bedrijven wordt gestimuleerd voor duurzame ontwikkeling. “Door knelpunten in de wet- en regelgeving weg te nemen en nieuwe markten te creëren geef je innovatie een boost”, weet Heike Gaasbeek. Ze houdt zich als adviseur duurzaamheid binnen RPS bezig met het praktisch toepasbaar maken van de Green Deal.

Klimaatadaptief inrichten
Heike illustreert de kansen voor deze aanpak voor een bedrijventerrein als ‘De Hagen’ in Vianen. Een gebied dat vatbaar is voor wateroverlast door het verharde oppervlak. Op piekmomenten kan het rioleringssysteem al dat water niet aan. Wil je dit gebied klimaatadaptief herinrichten, dan gaat dat volgens Heike verder dan sec het oplossen van het waterprobleem. “Bij het creëren van nieuwe systemen gaat het erom dat je in je planvorming naar het hele gebied kijkt. Wat speelt er allemaal? Wie zijn je partners en stakeholders? Breng deze belangen bij elkaar en bedenk vanuit daar oplossingen.”

A27
Het verbreden van de A27 om de verkeersdoorstroming om en nabij Vianen te verbeteren biedt bijvoorbeeld kansen voor meer groen en blauw. “Bij het aanpassen van de weg ontstaan verschillende compensatieverplichtingen waaronder watercompensatie. Wellicht biedt dat koppelingskansen met het water wat je ook kwijt moet bij De Hagen. Door deze samen te brengen ontstaan er al twee potjes met geld wat de mogelijkheden voor de invulling van deze verplichting veel groter maakt. Wie weet kun je dan nog een extra stap maken om het water via een innovatieve oplossing weer te hergebruiken”, aldus Heike.

Het Van Gogh-Roosegaarde fietspad in Nuenen is een uniek lichtgevende fietspad. Als culturele spin-off van de Smart Highway is het ontwerp gebaseerd op Van Gogh’s bekende werk ‘Sterrennacht’. Het pad is onderdeel van de historische Van Gogh route in Nuenen en geeft fietser de mogelijkheid om een moderne versie van het schilderij op een innovatieve manier te ervaren (bron Studio Roosegaarde).

Smart Highway
Het typeert dat er op lokaal niveau nog slagen te maken zijn voor duurzame stedelijke ontwikkelingsprojecten. Gelukkig treffen steeds meer provinciale en lokale overheden op de achtergrond de voorbereidingen om binnen de planvorming aan de slag te gaan met de nieuwe systemen. Zij kunnen zich daarbij laten inspireren door innovatieve ideeën vanuit private marktpartijen, zoals het Van Gogh-Roosegaarde fietspad en de Smart Highway. “Aan ingenieurs de taak dit soort technieken te verbinden aan de behoefte vanuit de maatschappij. De tijd is rijp dat te laten zien”, besluit Ike.

Lees het artikel in THTHR

VOLG ONS NIEUWS